Kilat Di Dalam Rumah

Ok. Kali ini masih lagi cerita tentang kilat. Arikel lalu telah diterangkan bagaimana panahan kilat terjadi dan juga bagaimana kilat boleh merosakkan peralatan elektrik rumah anda. Artikel kali ini adalah mengenai kejadian kilat di dalam rumah. Ya, kilat di dalam rumah. Walaupun ia jarang berlaku, tetapi kemungkinan untuk berlaku tetap ada. Bagaimana penahan kilat boleh terjadi dalam rumah pula?

Kilat bukan sahaja boleh berlaku di ruang langit, tetapi ia juga boleh terjadi di dalam rumah ataupun dalam peralatan elektrik. Agak jarang kilat memanah secara terus ke rumah kediaman kerana paras rumah biasanya lebih rendah daripada pokok, tiang elektrik, tangki air besar yang tinggi dan bangunan tinggi. Kilat biasanya akan ternyahcas (memancar) ke stuktur bangunan tinggi.

Kilat: RCCB Trip dan Peralatan Elektrik Rosak

Kilat adalah fenomena alam semulajadi yang biasa berlaku di negara kita. Malah Malaysia tergolong antara 3 negara yang mempunyai aktiviti kilat tertinggi di dunia. Boleh dikatakan sentiasa sahaja berlaku kemalangan jiwa akibat panahan kilat di Malaysia. Pembaca yang berminat tentang kemalangan yang disebabkan kilat boleh merujuk di blog ini: http://kilatmalaysia.blogspot.com. 

Artikel lalu telah menerangkan tentang kejadian kilat dan alat perangkat kilat. Artikel kali ini pula akan menerangkan bagaimana kilat boleh merosakkan peralatan elektrik rumah anda. Pasti ramai yang menyedari apabila kilat memancar di kawasan rumah anda, RCCB di papan agihan elektrik di rumah anda pasti akan terpelantik (trip). Mengapakah RCCB boleh trip?

RCCB trip apabila kilat memancar, itu menunjukkan RCCB anda berfungsi. Apabila kilat memancar, ia akan memancarkan gelombang elektromagnet. Gelombang elektromagnet ini sama seperti gelombang radio, sinar x-ray atau gelombang microwave, ia tidak dapat dilihat tetapi boleh memberi kesan tertentu pada persekitaran. Gelombang elektromagnet yang dijana oleh kilat akan menyebabkan voltan bekalan elektrik naik mendadak (overvoltage) dalam masa yang singkat. Contohnya bekalan elektrik ke rumah anda adalah 240V, tetapi apabila kilat memancar, voltan elektrik di rumah anda akan naik mendadak secara tiba-tiba sehingga melebihi 1000V dalam sela masa beberapa mili saat (1 mili saat = 0.001 saat). Walaupun kejadian ini berlaku dalam masa yang sangat singkat, tetapi ia sudah cukup untuk merosakkan peralatan elektrik rumah anda.

Nasib baik sistem bekalan elektrik rumah kita dilengkapi dengan RCCB. Ia bukan sahaja melindungi anda dari renjatan elektrik, malah melindungi peralatan elektrik dari overvoltage. Apabila berlaku overvoltage disebabkan kilat, arus elektrik dalam rumah anda menjadi tidak stabil. Ketidakstabilan ini akan dikesan oleh RCCB dan seterusnya trip untuk memutuskan bekalan elektrik (Cara kerja RCCB boleh dibaca di artikel ini). Apabila bekalan elektrik diputuskan, kejadian overvoltage tidak 'sempat' berlaku dan peralatan elektrik di rumah anda akan selamat.

Walaubagaimanapun, ada sesetengah kes, ada juga peralatan elektrik yang rosak walaupun RCCB telah trip apabila kilat memancar. Kejadian ini boleh berlaku kerana RCCB lambat bertindak untuk memutuskan bekalan elektrik apabila berlaku overvoltage. Sekiranya perkara ini berlaku, ini menunjukkan RCCB tidak berfungsi dengan baik. Tidak perlulah tuding jari menyalahkan TNB bila perkara ini berlaku pada anda. Cepat-cepatlah cari wireman untuk gantikan RCCB anda dengan yang baru dan berkualiti. Panduan untuk anda apabila membeli RCCB: semakin mahal harga RCCB, makin berkualiti dan boleh dipercayai RCCB tersebut.

Kejadian Kilat dan Alat Perangkap Kilat

Kilat adalah satu bentuk nyahcas elektrik yang boleh dilihat dan mempunyai tenaga yang tinggi. Pancaran nyahcas elektrik ini boleh berlaku antara awan ke awan ataupun awan ke bumi dan biasanya diiringi dengan bunyi petir. Kilat biasanya berlaku ketika hujan ribut, letusan gunung berapi atau ribut pasir. Kilat mampu mencapai kelajuan 216,000 km/jam dan suhu mencecah 30,000^oC.

Malaysia adalah antara negara yang mempunyai kadar aktiviti kilat yang tertinggi di dunia dengan purata 180 hingga 300 pancaran kilat setahun. 80% pancaran kilat yang direkodkan di Malaysia adalah berkeupayaan 50 hingga 100 juta Volt dengan arus mencecah 20,000 Ampere.

Awan Cumulonimbus (awan yang membawa hujan) memainkan peranan dalam kejadian kilat. Disebabkan pergeseran antara udara dan wap air, awan Cumulonimbus akan mengumpulkan banyak cas negatif dan cas negatif. Cas negatif akan berkumpul pada bahagian bawah awan. Permukaan bumi pula mempunyai cas positif. Apabila cas negatif pada awan Cumulonimbus terlalu banyak, cas negatif tersebut akan tertarik ke arah cas positif (permukaan bumi) dan ini akan membentuk laluan ion. Laluan ion akan mencari titik rintangan bumi yang paling rendah (titik rintangan bumi yang paling rendah adalah tempat yang paling mudah cas negatif mengalir ke bumi). Apabila laluan ion menyentuh bumi, satu nyahcas elektrik iaitu kilat akan berlaku mengikuti laluan ion tersebut. Perlu diingatkan, nyahcas kilat terbentuk dari bawah ke atas, bukannya dari atas ke bawah. Ini kerana adalah sifat fizik arus elektrik yang mengalir dari cas positif ke cas negatif. Rujuk gambarajah di bawah

Panahan kilat boleh menyebabkan kematian, kebakaran dan kerosakan pada struktur bangunan dan peralatan elektrik atau elektronik. Oleh itu, pemasangan peranti perlindungan kilat adalah sangat penting untuk mengelakkan kejadian yang tidak diingini. 

Alat perangkap kilat  (lightning arrestor) adalah peranti perlindungan kilat yang biasa dipasang pada struktur bangunan yang tinggi. Alat ini menyediakan titik rintangan bumi yang paling rendah dan akan menarik cas negatif  daripada awan Colomonimbus untuk membentuk laluan ion. Kilat akan menyambar pada terminal alat penangkap kilat dan terus dialirkan ke bumi. Dengan adanya alat ini, kilat tidak akan menyambar ke tempat yang tidak diingini dan seterusnya mengelakkan kerosakan harta benda. 

Secara asasnya, alat perangkap kilat ini terdiri daripada 3 komponen utama: terminal, konduktor dan rod pembumian. Terminal biasanya dipasang pada bahagian paling atas stuktur bangunan, konduktor adalah untuk mengalirkan arus elektrik daripada kilat ke bumi, manakala rod pembumian adalah untuk menyambungkan konduktor ke bumi. Rod pembumian ini hendaklah ditanam sehingga mendapat nilai rintangan bumi yang rendah. Mengikut dokumen Malaysia Standard MS IEC 61024-1-1:2001, Perenggan 2.3.3.1 menyatakan nilai rintangan bumi untuk alat perangkap kilat hendaklah di bawah 10 Ω. Oleh itu, rod pembumian hendaklah ditanam sehingga nilai rintangan bumi bawah 10 Ω diperolehi.